ABD Türkiye’yle S-400 kaygılarını görüşmeye istekli olduğunu yalanlıyor - Jack Detsch-Amberin Zaman

ABD yönetimi, Türkiye’nin Rusya’dan alacağı S-400 füze savunma sistemine ilişkin çalışma grubu kurma öneresinin Başkan Donald Trump tarafından kabul edildiği haberlerini doğrulamıyor. Al-Monitor’a konuşan ABD’li yetkililere göre Washington’ın bu konudaki kaygıları “hafifletilemez.”

Bu açıklamalar, Londra merkezli Middle East Eye haber sitesinin “birkaç Türk yetkilisine” atfen Trump’ın Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’la bu hafta yaptığı telefon görüşmesinde ABD dışişleri ve savunma bakanlıklarını baypas edip ortak çalışma grubunu kabul ettiği yönündeki haberinin ardından yapıldı. ABD, S-400 alımı nedeniyle Türkiye’nin F-35 savaş uçağı programındaki katılımını askıya almıştı. Yine de Ankara Rus teknolojisinin tehdit arz etmediği konusunda Amerikan tarafını ikna edebileceğine inanıyor.

Savunma Bakanlığı Sözcüsü Eric Pahon Al-Monitor’a şöyle konuştu: “Rus ordusu S-400’lerin radar sistemiyle F-35’lere ilişkin hassas bilgi edinebileceği için bu alımın kabul edilmez bir risk oluşturacağı konusunda net bir tavrımız var. Bu kaygılar hafifletilemez. Rusya S-400 sistemini F-35 gibi uçakları düşürmek amacıyla geliştirdi ve Rusya’nın bilgi toplama fırsatından faydalanmaya çalışmayacağını düşünmek söz konusu bile olamaz.”

ABD yönetimi, NATO müttefiki Türkiye’yi S-400’ler yerine Amerikan yapımı Patriot füze savunma sistemini almaya ikna etmek için çabalarını sürdürüyor.

Ulusal Güvenlik Konseyi Sözcüsü Garrett Marquis konu hakkında şöyle konuştu: “Şu an açıklayacak yeni bir şeyimiz yok. S-400 alımının Amerikan teknolojisi için, pilotlarımız ve uçaklarımız için kabul edilmez bir risk oluşturacağı konusunda netiz. S-400’lerin arz ettiği tehdidi konuşmak için Türkiye’ye birden fazla teknik ekip gönderildi, muhataplarımız burada da ağırlandı. Türk muhataplarımızla her seviyede ciddi görüşmelere devam ediyoruz.”

Bu arada Türkiye de S-400’lerin alımını erteleme yönünde ABD baskısına boyun eğdiği iddialarını yalanlıyor.

Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Hami Aksoy bugün yaptığı açıklamada “Rusya’dan S-400 tedarik sürecimiz planlandığı şekilde devam etmektedir” dedi, çalışma grubu teklifinin geçerliliğini koruduğunu vurguladı.

Türkiye çalışma grubu fikrini ilk kez geçtiğimiz ay gündeme getirmişti. Görüşmelerin içeriğine vakıf kaynaklara göre Washington F-35’ler ile S-400’lerin bir arada olamayacağı konusunda ısrar etmiş ve Ankara’dan Rus sisteminin tedarikini dokuz ay ertelemesini istemişti. Kaynaklara göre Türkiye ertelemeyi kabul etmedi ve görüşmeler durdu.

S-400 krizini yakından izleyen Dış Politika Araştırma Enstitüsü Orta Doğu programı direktörü Aaron Stein, ABD’nin çalışma grubu konusunda tavır değiştirme ihtimaline kuşkuya yaklaştığını söyledi. Stein’e göre bu daha çok Türk tarafının konuyu “eğip bükme” çabasına benziyor.

Erdoğan geçmişte de kriz anlarında Trump’a başvurarak kestirme yoldan gitmeye çalıştı ama farklı sonuçlar aldı. Türkiye terör suçlamalarıyla tutuklanan Amerikalı papaz Andrew Brunson’u serbest bırakmayı reddettiğinde –ki muhtemelen papazı bırakma karşılığında bazı tavizler koparmayı umuyordu– Trump Türkiye’ye yaptırımlar getirerek, Türkiye’den alüminyum ve çelik ithalatına yeni gümrükler koyarak misillemede bulunmuştu. Türk Lirası sert bir düşüşe geçmiş ve papaz kısa süre sonra serbest bırakılmıştı.

Türkiye Çarşamba günü de ani bir kararla ABD-Türkiye çifte vatandaşı olan ve yine şüpheli bazı terör suçlamalarıyla tutuklanan NASA çalışanı Serkan Gölge’yi tahliye etti. Bu gelişme, Trump-Erdoğan telefon görüşmesinden birkaç saat sonra yaşandı. Yine de bunun ABD’nin S-400’ler konusundaki tutumunu yumuşatacağına inanmak için ciddi bir sebep yok. Kaldı ki İstanbul’daki ABD Konsolosluğu’nda çalışan ve 2016’daki başarısız darbe girişimine karışmakla suçlanan iki Türk vatandaşının tutukluluğu da devam ediyor. ABD Dışişleri Bakanlığı iki çalışanın da suçsuz olduğunu ve derhal bırakılmaları gerektiğini söylüyor.

Amerikan İlerleme Merkezi’nde ulusal güvenlik ve uluslararası politika direktör yardımcısı olan Max Hoffman’a göre “Türk hükümetinin S-400’lerle ilgili stratejisi her zaman Trump’ı danışmanlarından ve ulusal güvenlik bürokrasisindeki konsensüsten ayrıştırmaya yönelik oldu. Bu strateji belli ölçüde anlamlı çünkü Trump pohpohlanmaya karşı fazlasıyla açık olduğunu, yabancı liderlerle doğrudan çatışmaktan kaçındığını ortaya koymuş durumda. Erdoğan Trump’ın gönlünü almış olabilir, çalışma grubuna karşılık Trump’a abartılı bir resmi ziyaret ve Serkan Gölge’nin serbest bırakılmasını söz vermiş olabilir.”

Middle East Eye sitesinin haberinde Trump’ın 28-29 Haziran’daki G-20 zirvesinde planlanan ikili görüşmenin üstüne Erdoğan’ın temmuzda Türkiye’ye resmi ziyaret davetini kabul ettiği de söyleniyordu. Ancak Beyaz Saray bu iddiayı teyit etmiş değil.

Her hâlükârda Hoffman, “Trump’ın F-35’lerle ilgili herhangi bir sözü yerine getirme gücü olmadığını” düşünüyor. Trump Türkiye’yi bazı yaptırımlardan muaf tutabilir ama Kongre “F-35 konusuna el atmış durumda” ve halihazırdaki savunma yetki yasası tasarısında F-35’lerin Türkiye’ye transferini engellemiş durumda.

Hoffman’a göre çalışma grubu en iyi ihtimalle S-400 alımının bir süre ertelenmesine imkan veren bir “kılıf” haline gelebilir. Rusya’nın misillemesinden çekinen Türkiye anlaşmayı bozmaya bugüne kadar yanaşmış değil. Türk Dışişleri Bakanlığı’ndan bugün yapılan açıklama da bu kaygının azalmadığına işaret ediyor.

Al-Monitor / 31.05.19